Geboorteplan, zinvol of niet.

De praktijk

“Sorry dat we niet je geboorteplan helemaal hebben kunnen volgen. Het werd medischer dan de natuurlijke geboorte die jullie wilden en hadden aangegeven in jullie plan.” Ik hoor het een verloskundige tegen een kersverse moeder zeggen die heel tevreden terugkijkt op de geboorte van haar kindje. Alsof er iets niet goed gegaan is als het geboorteplan niet stipt gevolgd is.

Haar opmerking zet mij aan tot denken, want er klopt hier iets niet.

Het zit zo: een geboorte is niet te plannen, uitgezonderd een geplande keizersnee. Maar het verloop van de geboorte is wel te beïnvloeden, evenals de belevingen en herinnering die je als ouders en vooral de moeder er aan overhoudt.

Waar staat een geboorteplan voor.

Waarom dan toch plannen? Wat plan je dan? Voor mij is een geboorteplan een document waarin de aanstaande ouders aangeven wat hun helpt en wat zij nodig hebben om een zo passend mogelijke geboorte te hebben. Dat alles benoemen in een geboorteplan is dus heel waardevol.

Je bent namelijk niet ineens een volkomen ander persoon als je gaat baren. Je neemt jezelf mee, in alles wat je bent. Je karakter, je levenservaring, je kracht en je kwetsbaarheid. Dat bewust zijn is zinvol, geeft vertrouwen en kracht. Bovendien is een geste naar degene die bij de geboorte zal zijn, vaak een onbekende.

Een voorbeeld.

Als iemand aangeeft wel of juist niet open te staan voor een ruggenprik, zegt dat iets over wie die persoon is. Uitvragen waarom iemand tot dit besluit komt geeft hele bruikbare informatie. Als er angst of onwetendheid aan ten grondslag ligt, is dat iets waar mijns inziens aandacht aan besteedt mag worden. Zo kom je bij de basis uit, de drijfveren. Zo leer je iemand kennen in wie zij werkelijk is. Dan ben je “on speaking terms” zoals de Engelsen dat zo mooi zeggen. En als iemand zich gezien en gehoord voelt, ontstaat samenwerking en een soepeler verloop van de baring.

En dat is toch wat we allemaal willen? Afstemmen op elkaar is wenselijk bij een geboorte. Wat mij betreft zelfs noodzakelijk. De vrouw zal het moeten doen, zij staat centraal roepen we allemaal.

Iedere partij heeft een geboorteplan.

Soms wordt er wat schamper gedaan over het geboorteplan. Weer zo’n iemand die beschrijft wat ze wel en niet wil. In de praktijk gaat het toch anders. Veel te positief/te romantisch of te dwingend hoor je dan. Maar weet, dat elke zorgverlener in de geboortezorg werkt met een geboorteplan. De verloskundige en gynaecoloog hebben net zo goed een plan in hun hoofd of ergens vastgelegd. Wat dacht je van protocollen? Hoe vaak gebeurt het niet dat hetgeen de arts zelf wil/denkt leidraad is bij zijn/haar handelen? Hoe meer een zwangere daarbij aansluit, hoe makkelijker en prettiger.

Laten we het geboorteplan herdefiniëren. Het is geen plan, het is een beschrijving van een zwangere als persoon met haar mogelijkheden, kwetsbaarheid en gewenste benadering op weg naar de geboorte van haar kind.

Kort gezegd: de zwangere wordt zichtbaar door het schrijven van een geboorteplan.

 

Het was weer raak vanmorgen.

”Ik wou dat ik jou had gekend toen ik mijn kinderen kreeg”. Een hartenkreet, na zoveel jaar nog de wens. “Hoe fijn zou het zijn geweest als er iemand bij me was geweest die me snapte, geruststelde en informeerde. Die er voor me was, me altijd serieus nam en waarbij ik me niet hoefde te verdedigen voor mijn wensen en standpunten”. Kortom, een doula.

Vaak gaat de hartenkreet vergezeld door emoties. Tranen om wat zo gewenst was.

Gelukkig spreken we elkaar nu, zoveel jaar later. De geboorte ervaring blijft namelijk actueel en gemakkelijk te herinneren. Want het baren van een kind is intens, een turning point in je leven, een initiatie. Het is meer dan het nuchter, gewoon maar even doen en erop vertrouwen dat de ander het beste met je voor heeft, het vast beter weet dan jij en daarmee meer recht van spreken heeft.

Baren is gebaat bij gehoord worden én gevolgd. Een kernkwaliteit van mij als doula is volgen. Door goed te luisteren, hoor ik het diepste kunnen en verlangen en kan ik bekrachtigen. Ik ben als doula niet de zoveelste persoon waar de vrouw afhankelijk van is. En dat is een significant verschil en waardevolle toevoeging.

Vrouwen kunnen de geboorte niet overdoen. Na een bevalling weten ze veel beter wat goed en passend voor ze is. Iets wat ze de keer daarvoor vast ook wel wisten, maar er geen prioriteit aan gaven.

Toen was de doula nog niet een van hun mogelijkheden. Nu wel. Ook jij kan er gebruik van maken. Zodat jouw geboorte ervaring tranen van geluk opleveren.

Groeit de baby straks in een kunstbuik?

Groeit de baby straks in een kunstbuik? Dat is de titel van een artikel in de Volkskrant van 19 oktober jongstleden. Een prikkelende vraag en met belangstelling lees ik het artikel. Er vallen me een paar dingen op.

Techniek versus fysiologie

Technische ontwikkeling wordt in het artikel gelijk gesteld aan verbetering van de gezondheidszorg. De serie “Hoe bevalt Nederland” die kortgeleden is uitgezonden, was daar ook zo’n voorbeeld van. Hoe meer we in (kunnen) grijpen, hoe meer kansen. Dat is deels waar. Wat helaas daarmee naar de achtergrond verdwijnt zijn de enorme mogelijkheden van de fysiologie van het zwangere en haar barende lichaam. Die kennis, dat weten, wordt onterecht, meer en meer ondergeschikt. Wat zou het mooi zijn én werkend als de fysiologie en daarmee de barende vrouw voorop gesteld wordt. Ik zie het regelmatig gebeuren in mijn werk als doula. Een groot voordeel van doula zijn is, dat medische handelingen uitvoeren geen onderdeel is van mijn werk. Ik moet het dus hebben van luisteren en observeren. Nou, dat heeft me een schat aan informatie opgeleverd. En het heeft me bevestigd in wat ik al wist: een barende vrouw heeft veel meer belang bij gevolgd worden dan bij aansturen. Dat vraagt wel een andere houding van degene die haar begeleidt. En vrouwen mogen gestimuleerd worden om hun oerweten en kracht aan te spreken.

Mindset

In de laatste alinea zegt hoogleraar Van Kaam: “Misschien zeggen we over dertig jaar wel: wat een gedoe, zo’n zwangerschap. En komen kinderen op de wereld met behulp van ivf en een kunstbaarmoeder”. Ik hoop dat het een grapje is van de heer Van Kaam. Waar ik het meest over struikel is zijn eerste zin: “Wat een gedoe, zo’n zwangerschap”. Hier begint het mee, een gedachte over hoe zwangerschap te beleven. Voor je het weet geloof je erin en ben je hard bezig om het te verspreiden als vooruitgang en onmisbaar standpunt om levens te redden. Zo werkt een mindset.

In de loop der eeuwen zijn we zwangerschap en geboorte steeds meer gaan zien als een risicovolle gebeurtenis die we goed in de gaten moeten houden. Vrouwen worden meer en meer instrumentarium. Daardoor verdwijnen hele gezonde en goedkope gedachten naar de achtergrond. Zoals het feit dat een vrouwenlichaam meer in huis heeft om te baren dan je denkt. Het begint allemaal met een basisgedachte: vertrouw ik het of vertrouw ik het niet. Gedachtenkracht is sterk, je kunt het gelukkig ook ten gunste van jezelf aanwenden. Maak maar eens een paar pakkende affirmaties.

Van buik naar kunstbuik

En dan het onderwerp van het artikel: mogelijkheden creëren om de levenskansen van veel te vroeg geboren baby’s buiten de baarmoeder te vergroten door een kunstbaarmoeder te maken. Nog verre toekomstmuziek, maar er wordt al over gedacht en aan gewerkt. Het achterliggende idee is om de baby die in de baarmoeder zit te transporteren naar een kunstbaarmoeder om daar verder te groeien totdat het op eigen kracht kan leven.

Een probleem is hoe de baby vanuit de moederschoot in het apparaat te krijgen. Immers als het kindje geboren wordt, gaat het zuurstof opzuigen. En dan kan het niet meer in de (kunst) baarmoeder. Er wordt gedacht een soort slurf tussen baarmoeder en apparaat te maken. En nu komt het: het zou helpen als de baby onder water geboren wordt. En bij een keizersnee de baby aan de navelstreng en placenta te laten zitten. Briljant! Als doula en zwangerschapsdocente geef ik deze informatie al jaren standaard aan zwangeren. Want het is voor ieder kind een betere en makkelijker start om verbonden te blijven aan de navelstreng en voor een lotusgeboorte te gaan. En voor steeds meer vrouwen is het bad een weldadige baringsplek. Laten we dit nu al meer omarmen en elke baby en aanstaande mama dit gunnen. Dit bevordert gezonde en veilige zorg voor moeder én kind.

Dilemma: nooit mee zwanger worden

Besluiten te beginnen met kinderen krijgen in je leven is een dingetje, maar het afsluiten kan minstens zo’n grote klus zijn. Wanneer ben je “klaar” met zwanger zijn en baren? Voor veel vrouwen is het duidelijk, maar voor evenzoveel vrouwen is het een heel proces. Het verstand zegt “nee”, het hart en de buik zeggen “ja”. Natuurlijk moet je eens stoppen, maar daarmee verdwijnt niet altijd het verlangen naar het gevoel en de ervaring. Wij vrouwen leven cyclisch, dus ook de intentie om (weer) zwanger te zijn komt in vlagen terug. De innerlijke wens blijft.

Tijd is een grote hulp. Het helpt je te groeien in je nieuwe fase: moeder zijn en niet meer moeder worden. De kinderen worden groter, je vrijheid groeit navenant. Eigen tijd wordt weer meer zichtbaar en is aantrekkelijk. Soms is het een periode van afscheid, van rouw. Zonder het heel zwaar te maken, is het wel een ervaring in je leven waar je stil bij mag staan.

Ook praktische zaken als geld en de grootte van het huis en de auto kunnen het stopteken vormen.

Wat te doen als je besluit dat je gezin compleet is, maar er nog ruimte is in je hart voor een kind? Dat gewenste kind dat nooit zal komen? Draag dit kind met je mee, wees moeder van dit wenskind. Geniet van dit bijzondere kind dat nooit zichtbaar zal worden, tenzij jij er over praat. Weet, dat moederliefde vele vormen kent.

Mijn doulatas

Mijn hele doula leven lang neem ik een tas met inhoud mee naar een geboorte. In de loop der jaren is de tas steeds kleiner geworden en gaat de rits steeds minder vaak open om er wat uit te halen.

Vanuit de opleiding hebben we als kersverse doula’s indertijd een lijst mee gekregen van handige attributen. Zoals warme sokken, kleine verstuiver, rebozo, kruik, druivensuiker en naslagwerk. De repen die ik bij me had gingen over de datum, want de baringen duurden kort of de ouders in spé hadden een volle (koel)kast, waar ik naar hartenlust uit mocht pakken. De doula moest immers niks te kort komen.

In de praktijk sleepte ik elke keer als ik op weg ging naar een geboorte een volle doulatas mee. Het werd ballast. Dus de tas werd leger en kleiner. En nu, na twaalf jaar overweeg ik om geen tas meer mee te nemen. De paar zaken die nog wel eens van pas komen, passen ook wel in mijn handtas.

Steeds meer ben ik een doula die alleen werkt met haar hart en handen. Zo wordt een doula in Amerika, de bakermat van de doula, ook gedefinieerd. En dat voldoet. Vanuit mijn hart verbind ik me met de vrouw en haar partner, stem me op hen af en creëer een sfeer van liefdevolle, aandachtige aanwezigheid. Mijn handen geven steun, warmte en ontspanning. Mijn stem kalmeert, initieert en brengt luchtigheid. En dat alles zit niet in een tas, maar heb ik altijd ter plekke ter beschikking.  De doulatas staat werkeloos in de gang en ik neem hem na elke geboorte weer mee naar huis. Een stille getuige van een bijzondere gebeurtenis in de ruimte daarnaast.

 

Zwangere, stel je eens voor…..

Sluit je ogen en stel je eens voor dat er tijdens je zwangerschap en de geboorte iemand bij je is:

die altijd naar je luistert, wat het ook is wat je bezighoud

die jou altijd onvoorwaardelijk volgt en steunt

die jou vertrouwt, wat er ook gebeurt

waarbij jij je veilig voelt

waar je je kwetsbaarheid, je angsten, je mogelijkheden en je kracht durft te laten zien

die haar wijsheid, ervaring en scholing inzet

die weet dat jij baart en kan baren op jou eigen en unieke manier

die er ook voor je partner is

die als een moeder je koestert en ziet staan

Is dit iets wat je alleen maar kan wensen? Nee, zo’n iemand bestaat. Neem contact op met een doula, en je zal het ervaren.

Communicatie voorkomt trauma. De rol van de doula daarin.

Recent onderzoek heeft uitgewezen dat vrouwen niet zoals gedacht, een trauma overhouden aan een ingreep zoals knip of keizersnee, maar meer en langer last hebben van niet gehoord of gesteund te zijn tijdens de bevalling. Het ontbreken van duidelijke communicatie en emotionele ondersteuning is voor veel vrouwen doorslaggevend geweest bij het ontstaan van een traumatische geboorte-ervaring. De actie “Genoeg Gezwegen” (waarin ouders vertelden over de beschadigende bejegening van zorgverleners tijdens de geboorte van hun kindje) heeft dit ook duidelijk gemaakt.

Het is goed en belangrijk dat dit zichtbaarder wordt. Ook ik hoor regelmatig zulke geboorte ervaringen van vrouwen én mannen in mijn werk als doula en zwangerschapsdocente. En elke keer wordt weer duidelijk hoe diep en lang dat doorwerkt. Het laat flinke sporen na. Er is dus werk aan de winkel.

De conclusie van de onderzoekers is tweeledig.

Ten eerste is het wenselijk dat de zorgverleners meer gaan uitleggen en de vrouw meer betrekken bij de besluiten die genomen worden. Heel mooi en een stap in de goede richting.

Ik heb één aanvulling en best wel een essentiële al zeg ik het zelf. Om een goede, gelijkwaardige gesprekspartner te zijn is het van belang dat de zwangere ook /eerst in gesprek gaat met zichzelf, goed naar zichzelf luistert en zichzelf serieus neemt. Dat ze weet wat voor haar belangrijk en zelfs essentieel is om goed te kunnen baren. Want een valkuil van meer uitleg door zorgverleners kan zijn, dat de informatie die zij aanbieden leidend blijft bij het maken van keuzes.

Ten tweede is het wenselijk dat er meer praktische en emotionele steun komt voor de aanstaande ouders. Een mooie taak voor de verloskundige en verpleegkundige. Maar ook de doula wordt genoemd. Deze laatste is namelijk daarin gespecialiseerd en heeft de positie om de gewenste optimale steun te bieden. Zo ontstaat een kring van betrokken mensen rondom de barende.

Dus zwangeren: luister (heel) goed naar jezelf, kom daarvoor uit en vindt mensen die je horen en met je meedenken. Jezelf serieus nemen en duidelijk hebben wat je behoeftes en wensen zijn is cruciaal. Het kan helpen om iemand uit te nodigen om dit helder te krijgen. Weet dat een doula daarvoor is opgeleid. Luisteren en onvoorwaardelijk meebewegen is haar kerntaak. En ze is ook nog eens een kei in emotionele ondersteuning.